Odpowiedzialność za błędy w zabiegach kosmetycznych

            Odszkodowania za niepożądane skutki zabiegów medycyny estetycznej

11435763-woman-holding-picture-cut-outs-of-mouth-and-eyes

Wstęp

Zabiegi medycyny estetycznej zazwyczaj przebiegają zgodnie z oczekiwaniami pacjentów i bez dalszych komplikacji. Co jednak w przypadku, gdy zabieg nie poprawi urody, pogorszy wygląd bądź też wywoła niepożądaną reakcję organizmu?  Pacjent ma do wyboru dochodzenie odszkodowania na podstawie dwóch różnych reżimów odpowiedzialności cywilnej : deliktową i kontraktową. Odpowiedzialność deliktowa lekarza bądź kosmetyczki to odpowiedzialność za czyn niezgodny z prawem, w tym tez niezgodny z zasadami wykonywania zawodu. W tym przypadku nie bada się, czy strony łączył stosunek prawny. Odpowiedzialność kontraktowa z kolei odnosi się do niewykonania lub nienależytego wykonania umowy łączącej lekarza bądź kosmetyczkę z pacjentem, a zatem jest ściśle powiązana z wiążącą strony umową. Klient salonu medycyny estetycznej, który chce dochodzić odszkodowania od lekarza bądź kosmetyczki może wybrać reżim, z którego będzie dochodził swojego roszczenia.  Wybór ten determinuje sposób dochodzenia roszczenia i badania jego zasadności oraz sposób rekompensaty. Odpowiedzialność deliktowa jest ściśle określona prawem, natomiast odpowiedzialność kontraktową strony mogą znacznie modyfikować.

Odpowiedzialność deliktowa

Kto wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia ? to pryncypialna zasada odpowiedzialności deliktowej sformułowana w art. 415 Kodeksu Cywilnego [i].   Aby przypisać danej osobie odpowiedzialność za powstałą szkodę należy wykazać bezprawność czynu oraz winę osoby wykonującej dany zabieg. Jeżeli elementy te nie zostaną wykazane, osoba wykonująca zabieg nie będzie odpowiadała za szkodę wywołaną deliktem. Lekarz medycyny estetycznej , aby wykonać zabieg zgodnie z prawem powinien: wykonywać zabieg w celu poprawienia urody pacjenta , musi posiadać odpowiednie kwalifikacje, musi uzyskać zgodę na zabieg kosmetyczny[ii] i wyjaśnić pacjentowi wszystkie możliwe skutki uboczne.

Należy przedstawić wszelkie skutki takiej czynności, nawet jeśli są one mało prawdopodobne. Tezę tę podkreślił Sąd Najwyższy, który w swym orzeczeniu stwierdził: Wymaganie zgody pacjenta na podjęcie zabiegu operacyjnego wyłącznie dla celów estetycznych (polepszenia wyglądu zewnętrznego) jest zachowane tylko wtedy, gdy zostanie on uprzednio dostatecznie poinformowany także o szczególnych ? czyli wszelkich mniej lub bardziej możliwych do przewidzenia ? skutkach interwencji, niestwarzających dla niego ryzyka wyższego od przeciętnego.  Lekarz może ponieść odpowiedzialność nawet, gdy formalnie uzyskał zgodę zainteresowanego, ale pacjent nie został dostatecznie poinformowany o metodzie leczenia, ryzyku zabiegu i jego następstwach, nawet o ryzyku występującym i trafiającym się w ułamkach promille.

Szkoda powstała wyniku zabiegu może przybrać postać majątkową : uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia lub też niemajątkową w postaci cierpień fizycznych i psychicznych.

W przypadku przypisania odpowiedzialności osobie wykonującej zabieg, pacjent może dochodzić odszkodowania. Naczelną zasadą jest to, odszkodowanie nie może być wyższe od doznanej szkody. W przypadku szkody majątkowej, może ono przybrać następujące formy: roszczenia o zwrot wydatków wynikłych z uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, to jest:  koszty leczenia i pobytu w szpitalu, w tym specjalnego odżywiania, wydatki związane z odwiedzinami chorego w szpitalu przez osoby bliskie, koszty przygotowania do innego zawodu. W grę może wchodzić także roszczenie o rentę oraz roszczenie o jednorazowe odszkodowanie. W przypadku szkody o charakterze niemajątkowym, można dochodzić zadośćuczynienia pieniężnego, a także zasądzenia odpowiedniej kwoty pieniężnej na wskazany przez poszkodowanego cel społeczny.

Odpowiedzialność kontraktowa

Lekarz powinien wykonać zabieg zgodnie z zasadami wykonywania zawodu oraz w sposób w i celu wskazanym w umowie z klientem. Odpowiedzialność, a co za tym idzie odszkodowanie, może wystąpić, jeżeli osoba wykonująca zabieg wykona go nienależycie.  W medycynie estetycznej bardzo istotny jest efekt zabiegu. Przyjmuje się, że w zabiegi medyczne są zobowiązaniem starannego działania a nie rezultatu, co oznacza że lekarz zobowiązuje się do zachowania należytej staranności podczas zabiegu a nie osiągnięcia danego efektu. Jednakże, w odniesieniu do zabiegów medycyny estetycznej dla oceny zachowania wymaganej staranności stosuje się zaostrzone kryteria. Uznaje się winę lekarza, gdy nie nastąpił żaden pozytywny efekt, wygląd nie został polepszony. Uważa się, że lekarz zobowiązuje się do poprawy wyglądu. Jeśli zatem ułomność nie ulega nawet pomniejszeniu, to może on odpowiadać za nienależyte wykonanie zobowiązania. Co istotne, nienależyte wykonanie zobowiązania wystąpi także, gdy zabiegi były wykonywane z opóźnieniem czy w gorszych warunkach.

W odpowiedzialności kontraktowej również należy wykazać zaistnienie szkody po stronie pacjenta  i związek tej szkody z działaniem osoby wykonującej zabieg.  Krok ten może być pominięty jedynie w przypadku zastrzeżenia kary umownej ? należy tedy sprecyzować, za co przysługuje i w jakiej wysokości. Może to być szczególnie korzystne dla pacjenta, który jest niezadowolony z efektu zabiegu ale nie potrafi wskazać materialnej szkody, którą poniósł. O ile były opisywane przypadki, w których wysokość szkody mogła być jasno wykazana, np. zakażenie, a w efekcie amputacja kończyny po zabiegu wyszczuplającym, jednak w przypadku nieudanego usunięcia owłosienia osoby, która nie wykorzystuje wyglądu w pracy zarobkowej, jest to trudne.

Odszkodowanie w przypadku odpowiedzialności kontraktowej będzie obejmowało przede wszystkim świadczenie pieniężne ? zwrotu umówionego wynagrodzenia, wypłacenia kwoty potrzebnej na leczenie, a nawet powtórzenie zabiegu o ile w danych okolicznościach jest to zasadne. Co istotne, strony mogą ustalić z góry jak będzie wyglądało takie odszkodowanie i za co dokładnie będzie przysługiwało. Dlatego warto jeszcze przed zabiegiem przemyśleć uregulowanie odpowiedzialności w sposób jasny.



[i] Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.)

[ii] wyr. SN z 5.9.1980 r., II CR 280/80, OSPiKA 1981