Niniejszy artykuł stanowi kolejny wpis z serii prawa spadkowego. Stanowi on równocześnie kontynuację artykułu na temat przyjęcia spadku z dobrobytem inwentarza. Jeśli chcesz mieć szerszy ogląd na kwestie dziedziczenia ustawowego, polecam przeczytać go w pierwszej kolejności. Możesz go znaleźć pod tym adresem. Jeśli jednak potrzebujesz wyłącznie dowiedzieć się czegoś o tym, jak zrzec się spadku, kiedy może ci się to opłacać, i dlaczego w niektórych sytuacjach powinieneś to zrobić, zapraszam do lektury poniższego artykułu. 

Jak już zapewne wiesz, w przypadku śmierci bliskiej Ci osoby, która nie pozostawiła po sobie testamentu na podstawie artykułu 1012 kodeksu cywilnego możesz działać na trzy sposoby.

-przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi

-przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza

-odrzucić spadek

Najczęstszym przypadkiem, jako że jedynym następującym niejako z automatu w przypadku nie podjęcia żadnych działań jest przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Co jednak, jeśli wiesz, że ilość długów spadkowych przekracza ilość aktywów w spadku się znajdujących? Albo co gorsza, zmarły nie miał kompletnie nic oprócz niespłaconych kredytów w parabankach? Wtedy z pomocą przychodzi odrzucenie spadku.

Polega ono na tym, że nie dziedziczysz po zmarłym nic. Tyle. Dla postępowania spadkowego funkcjonujesz tak, jakbyś zmarł przed spadkodawcą. Ma to oczywiście swoje wady. Na przykład, masz dzieci? Jeśli odrzucisz spadek, one wchodzą w dziedziczenie na Twoje miejsce. Oczywiście one też mogą odrzucić spadek, i wtedy problem rozwiązany, ale pamiętać należy, że odrzucając spadek nie funkcjonujesz w próżni, i musisz zastanawiać się nad szerszym kontekstem swoich działań. Jeśli wiesz jednak, że spadek przepełniony jest długami, jest to jedyne wyjście. 

W takim razie więc, jak to zrobić? Jak odrzucić spadek? Również i w tym przypadku, podobnie jak miało to miejsce przy dziedziczeniu z dobrobytem inwentarza, opcje masz dwie. Możesz

-odrzucić spadek przed sądem

albo

-odrzucić spadek przed notariuszem

W większości przypadków lepszym wyjściem jest odrzucenie spadku notarialnie, z uwagi na czas (postępowanie sądowe które musi być w takim wypadku wszczęte potrafi się ciągnąć) oraz koszty (odrzucenie spadku notarialnie kosztuje 50 zł+VAT, sądownie zaś 100 zł) to jednak nie zawsze da się wybrać notarialne odrzucenie spadku.

Najczęstszym przypadkiem, kiedy nie możesz z ulicy iść do notariusza i odrzucić od ręki spadku jest sytuacja, kiedy to nie Ty masz dziedziczyć, a twoje małoletnie dziecko. W takim wypadku odrzucenie spadku będzie tzw. „czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu”. Każde takie działanie musi być poprzedzone wyrażeniem przez Sąd zgody i dopiero z taką zgodą od Sądu idziesz do notariusza odrzucić spadek. Jak zgodę taką uzyskać? Musisz złożyć o to wniosek do wydziału rodzinnego i nieletnich najbliższego Sądu Rejonowego patrząc się na miejsce zamieszkania twojego dziecka. Wniosek taki należy opłacić (100 zł) co do zasady musi zostać on również podpisany przez obojga rodziców. Do takiego wniosku musisz załączyć akt urodzenia dziecka oraz akt zgony osoby, po której spadek chcesz w imieniu dziecka odrzucić. Jeśli w odpowiedni sposób będziesz w stanie udowodnić w sądzie, że w najlepszym interesie dla twojego dziecka jest odrzucenie spadku, sprawa będzie prosta. Wszystko komplikuje się, kiedy nie do końca jesteś w stanie to udowodnić albo gdy drugi z rodziców dziecka z różnych przyczyn nie chce lub nie może wyrazić zgody na złożenie takiego wniosku do Sądu. W takich sytuacjach niestety najczęściej bez prawnika się nie obędzie, dlatego jeśli spotkały Cię te trudności, zapraszam do siebie, bo czasem naprawdę lepiej jest skorzystać ze specjalisty niż próbować robić coś samodzielnie by następnie to zepsuć. Ale zakładamy, że wszystko poszło zgodnie z planem i bez większych trudności. Teraz spadek w imieniu dziecka możesz odrzucić już dowolnie. Notarialnie albo sądownie.

Jednak, jeśli cała rodzina wie, że spadek po zmarłym to śmierdzące jajo, najczęściej kończy się to tak, że spadek odrzucają wszyscy. I co wtedy? Na szczęście (a może niestety) w Polsce prawo nie funkcjonuje jak w amerykańskich filmach, i sąd nie szuka bardzo krewnych na drugim końcu świata którzy mogliby odziedziczyć fortunę po dalekim wujku. W polskim prawie, jeśli wyczerpała się pula spadkobierców na podstawie art. 935 kodeksu cywilnego dziedziczy gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy albo Rzeczpospolita Polska, jeśli miejsca takiego nie da się ustalić albo znajdowało się ono zagranicą. Co ciekawe, gmina ani skarb państwa spadku odrzucić nie mogą, i zawsze dziedziczą z dobrobytem inwentarza. 

O czym powinieneś więc pamiętać przy odrzucaniu spadku? Wydaje się, że o wielu rzeczach, jednak nie do końca tak jest, bo tak naprawdę pamiętać musisz o dwóch kwestiach. Jak odrzucić spadek, oraz w jakim terminie możesz to zrobić. Bo na odrzucenie spadku masz tylko 6 miesięcy od momentu dowiedzenia się że masz coś po zmarłym odziedziczyć. Jeśli przekroczysz ten termin, będziesz dziedziczyć z dobrodziejstwem inwentarza. Z wszystkimi tego wadami i zaletami, a jak wiesz już z poprzedniego artykułu, są one różnorakie i bardzo mocno uzależnione od indywidualnej sytuacja spadkobiercy.

Na koniec chciałbym abyśmy wyjaśnili sobie ostatnią kwestię. Kiedy odrzucić spadek? Z mojego doświadczenia wynika, że każda sytuacja jest inna, i czasem drobny szczegół potrafi obrócić wszystko o 180 stopni, dlatego też zastanów się

-czy wiesz co wchodzi w skład spadku?

-czy spadek jest zadłużony? Jeśli tak, jak bardzo?

-czy jeśli nie wiesz co wchodzi w skład spadku, jesteś gotów ponieść koszt inwentaryzacji spadku, żeby się tego dowiedzieć?

Klientom, którzy trafiają do mnie zastanawiając się nad odrzuceniem spadku zawsze polecam rozpytanie wśród rodziny o to, co w skład spadku może wchodzić, bo pamiętaj, że kiedy odrzucisz spadek, nie będzie już odwrotu. 

Podsumowując, jeśli po przeczytaniu powyższego artykułu wiesz już, że odrzucenie spadku nie jest opcją dla Ciebie, rozważ inne rozwiązania o których przeczytasz na moim blogu.

Jeśli jednak twoim zdaniem rozwiązanie to idealnie pasuje do twojej sytuacji albo zastanawiasz się nad podjęciem jedynej właściwej dla ciebie decyzji i potrzebujesz dodatkowej pomocy, zapraszam do mnie. Razem przeanalizujemy twoją sytuację, a w razie podjęcia przez Ciebie decyzji, jaka by ona nie była, pomogę Ci przebrnąć przez całą niełatwą dla laika procedurę, by twoje finanse na tym nie ucierpiały.

Apl. radc. Bartosz Czyszczoń 

twój ekspert z zakresu prawa spadkowego